Kriz Yönetiminde Eğitimin Faydası

Merhaba,

Askeri teknolojiyi severim. Çünkü askeri teknoloji insan yaşamını daha kaliteli kılan sivil teknolojiyi know-how’ı ile destekler. Savaş uçakları hep ilgimi çekmiştir. Bir NATO üyesi ülkenin vatandaşı olarak batılı savaş uçaklarının hemen her özelliğini bilirim. Hafta sonları savaş uçaklarıyla ilgili makaleleri okurum. Kişisel bir hobi diyebiliriz, Atamızın “İstikbal Göklerdedir” sözüne sadık kalıyorum da diyebiliriz.

Bu ayki yazımı öğrenilmiş çaresizlik, kriz yönetimi ve eğitim konularına ayırmak istiyorum. Hem de müthiş bir hikaye ile…. Fakat öncesinde F-14 Tomcat ve F-15 Eagle savaş uçağını tanıtmam gerekiyor. Çünkü anlatacaklarımın merkezinde bu uçaklar bulunmaktadır.

F-15 Eagle, her türlü hava şartlarında görev yapabilen, yüksek manevra yetenekli ve hava muharebelerinde üstünlük sağlamak üzere tasarlanmış bir avcı uçağıdır. Uçağın yapım amacı hava üstünlüğünü sağlamaktır. F-15’in sıfır kayba karşılık 100 zafer gibi harika bir hava muharebe rekoru vardır. Balkan olaylarında dört Mig-29 düşürmüş, Çöl Fırtınası Operasyonu’nda düşürülen 35 sabit kanatlı Irak uçağından 33’ünü düşürmüştür. Şu anda USAF’a ilaveten Suudi ve İsrail hava kuvvetlerinde 1,300’den fazla F-15 görev yapmaktadır.

040719-F-9032T-007

F-15

Sovyet Rusya, Nato ülkeleri ile hava ve denizde aynı anda başa çıkamayacağını biliyordu çünkü hem uçak sayısı hem de uçaklarının niteliği sebebiyle Nato standartlarının gerisinde kalıyordu. Bundan dolayı Sovyet Rusya uçak sayısını artırmak yerine füze teknolojisine önem verdi. Sonucunda ise NATO gemi ve uçaklarını vurabilecek süper cruise füzelerini geliştirdiler. Bu füzelerin özellği çok hızlı ve isabetli olmalarıdır.  Bu tehdit üzerine Amerikan hükumeti havada birden fazla hedefe kilitlenebilecek çok avcı-önleme uçağı geliştirdi. Soncunda ise F-14 TomCat (Erkek Kedi) doğdu. F-14 Tomcat Grumman Aerospace tarafından üretilen süpersonik, çift motorlu ve değişken geometrik kanatlı (Bu kanat tasarımı, uçak gemilerinden kalkış sırasında kanatlar yatay konuma geliyor. Havada ise geri konuma gelerek uçağın hızını yükseltiyor) bir av önleme uçağıdır.

Ana görevi Amerikan Donanmasını düşman süpersonik uçak ve cruise füzelerinden korumaktır. Bu maksatla F-14’e çok güçlü bir atış kontrol radarı (AN/AWG-9) ve uzun menzilli füzeler (AIM 54 – Phoenix) entegre edilmiştir. Uçak, AN/AWG-9 radarı sayesinde 100 millik bir alanı tarayabilir, bu mesafe içindeki 24 uçağı aynı anda izleyebilir ve müşterek olarak 6 tanesine AIM-54 Phoenix ile saldırabilir. Radarının izleme gücü sayesinde Tomcat’ler birer mini AWACS (Hava kontrol ve erken ihbar) olarak da kullanılabilir. Yüksek optik büyütme özellikli TV kameraları 30 milden daha uzak mesafelerden hedeflerini tanır ve görsel olarak takip edip, hedef tanımlamasına imkân tanır.

tomcat4

F-14 Tomcat

Şimdi gelelim ana konumuza;

1 Mayıs 1988’de İsrail hava kuvvetlerine ait bir adet F-15 ve bir adet F-14 Negev çölünde eğitim uçuşu için üslerinden ayrılıyor. Çölde değişik taktikler, eğitim maksatlı taarruzlar denerken F-14 ve F-15 havada çarpışıyor.

kanadi-kopan-f15-2-600x535

Çarpışma o kadar şiddetli oluyor ki iki uçağında kanadı kırılıyor ve uçaklar havada spin atarak düşmeye başlıyor. F-14 pilotları koltuklarının altında bulunan levyeyi çekerek uçağı terk ediyor. F-15 pilotları ise hava kuvvelerinin protokollerine uyarak önce uçağı kurtarmaya çalışıyorlar. Eğitimde öğrendikleri akıllarına geliyor ve havada iki şekilde kalacaklarını biliyorlar. Bir uçağın havada kalması için gerekli olan hava akımına ve hıza ihtiyaçları vardır. Uçak spin atarak serbest düşüşteyken gaz kolunu sonuna getiriyorlar. F-15’in iki motoru güçlü bir şekilde kükreyerek çalışıyor ve uçağı ileri itiyor. Bu sayede uçak ölümcül spinden kurtuluyor. Tek kanadı kalan F-15, çift motoru sayesinde adeta yerçekimine meydan okuyarak uçuyor. Tahmin edeceğiniz üzere bu şekilde ağır yara almış bir uçağın uçması çok zor ancak hızın sayesinde uçabilir vaziyette ilerliyor. Pilotlar üsse telsizle F-14’le çarpıştıklarını ve yara aldıklarını acil iniş talep ediyorlar. F-15 zor bir şekilde üsse iniyor. Ortalama 160 KM/S hızla inmesi gerekirken daha yüksek bir hızda iniyorlar ve pistten çıkıyorlar. Pilotlar sağ salim kurtuluyor. Pilotlar uçağı incelediklerinde ise bir kanadının koptuğunu görüyorlar. Komutanları neden atlamadıklarını sorduğunda ise kanadımızın koptuğunu bilmiyorduk. Bilseydik atlardık yanıtını alıyor.

042

İnsan beyni tehdit ve stres altında kaldığında üç tepki verir;

  1. Herhangi bir şey yapmama
  2. Tehditten uzaklaşır (Kaçma)
  3. Kalıp savaşma eğilimi

Yaşanmış hikayemizde F-14 pilotları tehditten uzaklaşma davranışını gösterirken F-15 pilotları ise kalıp durumla savaşma eğilimi gösteriyor. Bu davranışı uygulamalarındaki etken ise uçağın durumunun kritik olduğunu bilmemek ve aldıkları eğitimdir.Acil durumlarda ilk yapılacak şey bellidir. Önce uçak kurtarılmaya çalışılır. Pilotlar bu prosedürü izleyip tek kanadı kopmuş bir uçağı yere indirmeyi başarmışlardır. Kanadın koptuğunu bilselerdi onlarda kokpiti terk edeceklerdi. İş dünyasında kullandığımız jargonla pilotlar “öğrenilmiş çaresizliği” şans eseri bertaraf etmişlerdir.

İş dünyasını düşünün. İş yaşamında birden fazla kriz anlarıyla karşılaşıyoruz. Bunu yapamam, böyle olmuyor, yapabileceğim herhangi bir şey yok diye sızlanmak bir işe yaramıyor. Çünkü negatif düşünceler, problemin içeriği ne olursa olsun süreci uzatıyor ve çözülmez hale getiriyor. Pozitif düşünceler de tam tersi etki yaratıyor. Tabi sadece evrene pozitif düşünceler göndererek başarılı olamayız. İnsan beyni, kriz anlarında varlığını sürdürmek, metabolizmayı korumak ve en az maddi manevi zararla kurtulmak için elindeki seçenekleri değerlendirir ve seçer. Bu seçim esnasında sahip olduğu bilgi, tecrübe ve mantığı kullanır. Eğitim konusu ise işte tam burada devreye girmektedir. Kriz zamanlarında ihtiyacımız olan inisiyatif alma, yaratıcılık, analitik düşünce vb. yetkinliklerimizi bir an için hatırlıyor ve bir çözüm yolu buluyoruz. İnsanı ve şirketleri kurtaracak etkenlerin başında eğitim gelmektedir. Çünkü planlı ve etkin eğitimler, çalışanların yetkinliklerini fark etmeden yükseltir. Başarılı Brokerların borsada kazanmalarının nedeni hammadde fiyatları, iklim, sektörel gelişim, GSMH vb. ekonomik, fizik, biyolojik, iklimsel gelişmeleri takip etmeleridir.  Eğitim sadece kriz anlarında değil normal zamanlarda da kazandırır.

Businessman and business sketch

Ya düşmekte olan savaş uçağından atlayabilir kurtarabilirsiniz ya da uçağı uçurmaya devam eder, yine kurtulur ve 30 yıl sonra bir blog yazısına bile ilham olabilirsiniz.  Öğrenilmiş çaresizliğin panzehiri cesaret değil; eğitim ve gelişimdir.

Emre İnanç Kayatürk
İnsan Kaynakları Profesyoneli

(https://tr.wikipedia.org/wiki/McDonnell_Douglas_F-15_Eagle)

Reklamlar