Kur Şoku için B Planınız Var mı?

Merhaba,

İnsan kaynaklarının görevi sadece bir ay içerisinde puantaj yapıp, ücretleri hesaplayıp birkaç mülakat yapmak değildir. İK şirket üst yönetimlerinin doğal iş partneridir. Bu yüzden stratejik karar süreçlerinde mutlaka yer almalıdır. Karar alma sürecinde kullandığı enstrümanlar çok çeşitlidir. Psikoloji, çalışma ilişkileri, disiplin, hukuk, iktisat…

Ekonomi bilimi, İK açısından stratejik düzeyde önemlidir. Açık konuşmam gerekirse; ekonomiyi takip etmeyen bir İK Profesyoneli ne şirkete stratejik partner ne de öngörüsü olabilir. Günümüzde hız çok önemlidir. Hızlı ve doğru aksiyon alabilenler başarılı olmaktadır.

Yaşadığımız son günlerde Amerika-Çin / Amerika – Avrupa arasındaki ekonomi savaşları, güvensizlik, bölgesel krizler, siyasal istikrarsızlık vb. durumlardan ötürü Euro/dolar olması gerekenden çok fazla değerlenmiştir. Bugün sizlere Kur Şokunun İnsan Kaynaklarını ve çalışanları nasıl etkileyeceğini yazmak istiyorum.

1 Ocak 2018’den yazının yayınlandığı günümüze kadar Türk Lirasının (TL) dolar karşısındaki değer kaybı %25 civarında olduğu söyleniyor. Bu durum, tükettiğimiz ürün/hizmetleri üretim girdilerinin maliyetlerini yukarı yönde hareket ettirmektedir. Zarar etmek istemeyen kurumlar, bu maliyet yükselişini ürün/hizmet fiyatlarına yansıtarak fiyat seviyelerinin artışına neden olmaktadır. Sonucunda ise enflasyon oluyor.

Ekonomide bir ürün/hizmetin birkaç günde değişmesi istikrarlı ve normal değildir. Buna karşın para piyasalarında paranın değerlerinin her an değişmesi normaldir. Durum böyle olunca bu değişken koşullar içerisinde iş dünyası çok büyük zorluklar yaşıyor. Para olması gerekenden çok fazla veya çok düşük değerli olunca reel ekonomi ile para piyasaları arasında dengesizlik yaşanıyor. Buna; kur şoku denilmektedir.

Örneğin satmak için 1000 $’a ithal ettiğiniz cep telefonunun size geçen haftaki maliyeti 4500,00 TL iken; bu yazıyı yazdığımdaki maliyeti 4900,00 TL idi (Revize; 24.12.2018 tarihi itibariyle 5350 TL’dir) . Hammadde veya yarı mamul girdilerini ithalatla karşılayan işletmeler zamanla kur şoku yaşıyor. Ardından ürün/hizmet fiyatlarına zam yapıyor. Bunu gören diğer oyuncularda zam yapıyor ve piyasadaki tüm ürünlere enflasyonist etkiyle fiyat seviyeleri yukarıya çekiliyor. Ancak değişmeyen bir şey var; o da tüketicilerin ücretleri. Hal böyle olunca piyasalar durgunlaşıyor. Bu durum, önlem alınmazsa ekonominin minimum düyeyine gelinceye kadar devam ediyor.

Kur şokunun olumlu etkisi ise ihracatta gözleniyor. Para biriminde yaşanan hızlı değer kaybı, ihraç edilen ürünlerin uluslararası piyasalarda daha rekabetçi hale gelmesini sağlıyor.

Kur şokunun diğer etkileri ise istihdamda gözleniyor. Enflasyon ile işsizlik arasındaki ilişki, ‘Philips eğrisi’ adı verilen teoriyle açıklanıyor. Philips eğrisine göre, enflasyonda yaşanan düşüş, işsizlikte artış yaratıyor.

Issızlik_egrisi.jpg

Ben bu durumun Türkiye için daha farklı olduğunu düşünüyorum. Çünkü Türk yöneticiler, bir kriz ile karşılaştıklarında yaptıkları ilk şey küçülmeye gitmektedir. Küçülme kısmında ise sırasıyla;

  1. Alınması planlanan pozisyonların iptal edilmesi,
  2. Norm kadrolarda daralma
  3. Süreçleri outsource etme
  4. Outsource edilen süreçlerde tasarruf yapma eğilimi görünmektedir.

Bu sebeple Philips eğrisini Türkiye için   kriter olarak almamak gerekir. Bence kur şoku yaşandıktan sonra Merkez Bankası piyasalara faiz ve döviz satışı ile müdahale eder. Piyasalar genellikle bu müdahalelere olumlu yanıt verir. Yalnız kur şokunun en tehlikeli riski döviz kurlarını psikolojik olarak yukarıya taşımasıdır. Aşağıdaki grafiğe baktığınızda ne demek istediğimi çok iyi anlayacaksınız.

ınsan_Kaynaklari_Bilimi_Para_Birimleri_gelismekte_olan_ulkeler_kur_soku.jpg

Aynı mehter adımı gibi görebilirsiniz. İki ileri bir geri. İki yukarı bir aşağıya. Bir yıl içerisinde eğer döviz iki yukarı bir aşağı yönde hareket ederse yılın sonunda yukarı hareket etmiş olacaktır. Diğer adıyla 1 ocakta 100,000 TL’nizin satın alım gücü 100,000 TL ise 31 Aralıkta 100,000 TL’nin alım gücü 80,000 TL oluyor. Yani para kaybediyorsunuz demektir.

İnsan Kaynakları da burada devreye girmektedir. Sene başında zam pazarlıklarından sonra bir şekilde uzlaşı sağladığımız çalışanlarımız; Eylül-Kasım döneminde zam talepleriyle İnsan Kaynaklarının kapısını çalıyorlar. “Para piyasalarında dalgalanma bizi neden ilgilendirsin?” diyebilirsiniz. Fakat çalışanlarınız mutlu olmazsa onlardan nasıl verim sağlayacaksınız? Bu yüzden doğru norm ve doğru bütçelerle işe alım yapılması hayati derecede önemlidir. Zam oranları, kişilerin sübjektif düşüncelerine göre değil; büyüme hedefi, enflasyon oranı, ciro, karlılık, hammade-yarı mamül girdileri, kurum metrikleri ve piyasa ücretlerine göre belirlenmelidir.

Aksi durumda zam alamayan çalışanlarınız işi bırakır. “Kriz ortamında kimse bırakmaz bırakan personel nereye gitsin!” diye düşünebilirsiniz ama unutmayın Psikolojik tatmin her türlü bedeli öder.

Mavi yaka bir çalışandan bile verim alma süresi en iyi koçluk, eğitim, işe alım, oryantasyon ile birlikte en az 4-6 aydır. (Bu sebeple 4857 Sayılı İş Kanunda İş güvencesini kazanma sınırı 6 ay olarak belirtilmiştir) Yetişmiş bir çalışanınız işi bırakırsa yerine getireceğiniz çalışandan ancak 4 ay sonra verim alabilirsiniz. Kriz ortamında verimsiz çalışmak istemeyeceğinizi düşünüyorum.

Tüm bunları değerlendirdiğimizde İK Yöneticisi gemiyi sağ salim karaya götürecek olan kaptana destek olan yegane kişilerden birisidir. Fakat bunun için “Haydi uçan kelebeklerden açan çiçeklerden” konuşalım, “zaten biz çalışanlarımıza değer veriyoruz” gibi sloganlar yerine; tüm İK süreçlerini sistematik bir şekilde kurgulayıp ve İK’yı rakamsal, çalışanlarınızı; insani ve gerçekten değer vererek motive eden profesyonel İK yöneticileri kuruma katkı sağlar.

Kur Şoku, etkisi içinde bu yıl alınacak önlem bulunmamaktadır. Fakat gelecek yıl bütçeler yapılırken Türk ekonomisinin durumu analiz edilerek; belki ara bir zam dönemi veya iyileştirme adı altında etkinin olumsuz tarafları sübvanse edilebilir. Özetle; ücret bütçeleriyle ilgili B planının hazır olması gerekir.

Emre İnanç Kayatürk
İnsan Kaynakları Profesyoneli 

Kaynaklar

http://cumhuriyet.com.tr/haber/ekonomi/943881/TL_deger_kaybinda_dunya_lideri.html

https://amerikaninsesi.com/a/türk-lirası-nın-dolar-karşısındaki-değer-kaybı-önlenemiyor-/4405150.html

https://bbc.com/turkce/haberler-44222250

http://mahfiegilmez.com/2013/05/phillips-egrisinin-avrupa-ziyareti.html

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s